Skip to main content

દોસ્તાર - સુખનું સરનામું


દોસ્તાર - સુખનું સરનામું

લેખક: જય વશી 

પુસ્તક પરિચય - પ્રતિભાવ અને વિવેચન (ડૉ. ભરત દેસાઈ)


પુસ્તક પરિચય (Book Review) લખતી વખતે લખનારે પોતાનો પરિચય કે પરાકમોની વાત નથી કરવાની. ઉપરાંત લેખકના પુસ્તક દ્વારા જે વિચારો પોતે માણ્યા છે તેની વાત જ ટૂંકમાં કહેવાની હોય છે. પુસ્તક વાંચ્યું હોવું ફરજિયાત છે!? પુસ્તક વાંચવાની આતુરતા-ઉત્કઠા જાગે ત્યાર પછી થોડી વાતો વાચકને પુસ્તકમાંથી જ મળે તે માટે બાકી પણ રાખવાની હોય છે... મેં બાંઘેલી આ મર્યાદામાં રહીને પ્રતિભાવ રજૂ કરીશ.



બીલીમોરામાં અગાઉ થયેલા પુસ્તક વિમોચનની સરખામણીમાં આ પ્રસંગ કઈ રીતે જુદો હતો? એક શિક્ષક કે જે ઉત્તમ વકતા (Orator) છે તે જાણતા લોકો પ્રથમ પુસ્તકના વિમોચનમાં ૯૦૦-૧૦૦૦ ની સંખ્યામાં ઉમટે એ લેખકની ક્ષમતાની ખાત્રી દર્શાવે છે. દક્ષિણ ગુજરાતના અનાવિલો (સંપૂર્ણ ગણદેવી તાલુકા સાથે) આટલી મોટી સંખ્યામાં ઉમટ્યા હોય એવું આજ પહેલાં બન્યું નથી. કદાચ અનાવિલ એકતાનો કહેવાતો શાપ અહીં ખોટો પડયો છે. સોમવારના રજા સિવાયના દિવસે બપોરે બેઠેલા લોકો લેખક માટે ખૂબ ગર્વાન્વિત થવાનો પ્રસંગ હતો. જ્ઞાતિવાદમાં ન માનતા મારા જેવા પણ અહી “આપણાંમાંનો  એક”,  મારો મિત્ર જય - બોલીને ખૂબ ઉત્સાહી અને શબ્દાતીત બની જાય છે.

“દોસ્તાર - સુખનું સરનામું” પુસ્તક ફકત સિત્તેર પાનાનું છે. તે પણ લગભગ ૩૫ ટૂંકા એક ફકરાના કે ચાર-પાંચ લીટીના પ્રયોગવાળું એક કલાકમાં ચોક્કસ વાંચી જવાય એવું છે. લેખકે સાહિત્યમાં તદ્દન અનોખો અને સાહસિક નવો પ્રયોગ કર્યો છે. તેમણે દરેક સાદા વિચારને ચિત્રાંક્રિત કરીને સચિત્ર-લેખન ધરાવતું પુસ્તક બનાવ્યું છે.

આ પુસ્તક ખરીદવાની અને વાંચવાની ભલામણ એટલા માટે છે કારણ કે કદાચ પહેલીવાર એવું બન્યું છે કે વાચક પોતે પોતાની જ વાત-અનુભવ વર્ણવતો હોય એવું લાગવા માંડે છે. પછી વાચક-લેખકની એકરૂપતા થવાથી પોતાના વતી લેખકે પોતાની વાત કહી હોય એવું લાગતાં લાગણીના ધોડાપૂર ઉમટે છે - જીવંતપણું  અનુભવાય છે.

વાચક પોતાને લેખક માનવા માંડે, પછી બીજું શું જોઈએ?

હમણાં થોડા વખત પહેલાં ગણદેવી રોટરી કલબે પ્રધાનવક્તા (Keynote Speaker) તરીકે પચાસ હજાર ખર્ચીને નાટ્યજીવ સૌમ્ય જોષી ને બોલાવ્યા હતા. તેઓ ચીલાચાલુ પ્રવચનને બદલે શ્રોતાઓની અપેક્ષા ન સંતોષાય એવી રીતે બોલ્યા હતા. આ વાત અહીં એટલા માટે કે જય વશી ચીલાચાલુ, વ્યવાહારિક કે પછી અપેક્ષિત લેખનથી તદ્દન જુદા-વિરૂદ્ધ રહ્યા હોવા છતાં પુસ્તકત્તે વાચ્ય, પ્રશંસનીય અને સાથે જ ઉપદેશાત્મક બનાવી શકયા છે.

ચાલો, પુસ્તકની થોડી વાતો નોંધીએ (પાના નંબર સાથે):

. મિત્ર, જેને નામથી બોલાવવાનો રિવાજ નથી
મિત્ર માટે સંબોધન મિત્રમંડળે નક્કી કરેલા ખાસ નામથી જ થાય

-એ અનુભવ સિદ્ધ સત્યથી આપે મિત્રતાનો પરિચય શરૂ કર્યો છે.

. સારા સાચા મિત્રોથી ઘેરાયેલો માણસ જેવો ધનવાન માણસ બીજો કોઈ જ નથી

૧૧. જેના મોઢેથી ગાળ સાંભળવાનું મન થાય તે મિત્ર

૧૬. મર્યાદાઓ સાથે મિત્રનો સ્વીકાર, અલબત્ત ખામી સ્પષ્ટપણે કહેવી તે મિત્રઘર્મ

ર૧. મિત્રોના વિરોઘાભાષી લક્ષણોનું વર્ણન

રર. દરેકની દોસ્તીની અનુભૂતિ તો સરખી જ હોય છે

૨૪. મિત્ર હંમેશાં “લંગોટિયો” જ રહે છે.

૨૫. દોસ્તનો “શરૂઆતનો” જૂનો ચહેરો જ યાદ રહે છે

૨૯. “એકવાર ફરી પેલી છોકરી
જેને જેને એકીટશે જોવામાં આખેઆખો દિવસ પસાર થઈ જતો હતો,
જેને ઘણું, બધું કહેવું હતું છતાં,
કંઈ કહી ના શકયો હતો,
તેની સાથે થોડી વાત કરી લઉં.

- જયભાઈ, આ વાત કદાચ ઘણા બધાં વાચકને પોતાના વતી તમે કહી હોય એમ લાગશે 
બધાનાં જીવનમાં આવું તો બને છે પણ શબ્દદેહ-વાચા-સ્વીકાર કેટલા કરતા હેશે?

૩૧. “અહમ્ શૂન્યતા” (Egolessness) દોસ્તીની પહેલી શરત છે

- કેટલી સહેજતાથી અને એટલી જ સરળતાથી એક ખૂબ મોટી સલાહ અને સાથે જ ઉપદેશ પણ આપી દીધો

“એટલે જ, રીસાયેલા મિત્રોને મનાવવામાં મોડું ન કરાય...”

૩૪. અંતિમ પત્ર
“જીવનમાં તારો વાલીપો નથી, એટલે જ
આટલો બધો ખાલીપો છે”

- ખૂબ લાગણીશીલ વાત. કદાચ મેં પોતે પણ તમે જે મિત્રની વાત કરી તે જગ્યાએ રહીને ઝઘડો કર્યો છે અને મિત્રને વિદાય આપી છે.

૩૫. દોસ્ત, ચાલને હવે થોડું જીવી લઈએ -

-અહમ્
વહેમ્ અને
પારકાંની પંચાત ને ખંખેરવાવી વાત કર્યાં પછી ખૂબ સરળતાથી ગહન વાત-મનોવૈજ્ઞાનિક મુદ્દો બતાવીને મિત્રતાનું સાચું અને અનિવાર્ય લક્ષણ આ રીતે બતાવ્યું 

“મારી મર્યાદા તું સ્વીકારે ને તારીને હું
બસ, આમ જ એકબીજાને સ્વીકારી લઈએ.”

ટૂંકમાં, આ પુસ્તક “ગીતા” જેવું કહી શકાય, જે રોજ વાંચી જવા જેવું છે. આ ભાર વગરની પણ હૃદયની ઉંડાણની અનુભવસિદ્વ વાતો (ચિત્રોની સમજૂતી સાથે) કહેતું પુસ્તક માટે, ખરેખર, પ્રશંસાના શબ્દો ઓછા પડે એવું છે.

જી, જય વશી, ખૂબ અભિનંદન અને હાર્દિક શુભેચ્છાઓ.

ડૉ. ભરત દેસાઈ
દેસાઈ આંખની હોસ્પિટલ, બીલીમોરા


----------------------------------
Read other readers' comments.
----------------------------------


----------------------------------

Comments

Also popular this week:

Anavils - An Endangered Community

After Parsis, Anavils (Anavil Brahmins, અનાવિલ બ્રાહ્મણ ) are the fastest decreasing community. The total population of Anavils around the world does not exceed two lakhs figure and that is also fast reducing day by day. Days are not far, beyond a century or so, when they will have to be seen/found in records, photos and videos. Why?

Because,
   - they get married too late,    - many are dying unmarried,    - they wait for the career to be settled before the first (and maybe the only) childbirth.

જમ્મુ-કાશ્મીરનો અજાણ્યો ઈતિહાસ

આપણે સમાચાર તરીકે જમ્મુ-કાશ્મીરની વાતો રોજ સાંભળીએ છીએ, પણ વિગતવાર ઊંડાણપૂર્વકની માહિતીના અભાવે વાત ખાસ સમજાતી નથી. ચાલો, પહેલાં મૂળ વાતો બરાબર સમજીયે.

જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈતિહાસ
૧૮૨૨: મહારાજા ગુલાબસિંહ જમ્મુની ગાદીએ બેઠા.૧૮૪૬: જમ્મુ અને કાશ્મીર બન્ને એક રાજ્ય બન્યા. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની અને મહારાજા ગુલાબસિંહ વચ્ચે અમૃતસર સંધિ થઈ.૧૮૫૭: સ્વતંત્રતાની પહેલી લડાઈ… મહારાજા ગુલાબસિંહનું મરણ.૧૯૪૭: ભારત વિભાજન સાથે ભારત અને પાકિસ્તાન એમ બે ભાગમાં સ્વતંત્ર થયું.રર-૧૦-૪૭: જમ્મુ-કાશ્મીર પર પાકિસ્તાને કબાલીયો વડે આક્રમણ કર્યું અને ૧/૩ ભાગ કબજે કર્યો.૨૬-૧૦-૪૭: મહારાજા હરિસિંહ ભારત જોડાણ પત્ર પર સહી કરી… જમ્મુ-કાશ્મીરનું ભારતમાં જોડાણ.૩9-૧૦-૪૭: શેખ અબ્દુલ્લા આપાત પશાસક નીમાયા.૧૭-૧૧-૪૭: પ્રજા પરિષદ પક્ષની સ્થાપના.

My Awakening Of The Great Indian Tribal Hospitality

An  Adivasi girl Sangita at Nahari Hotel, Pangarbari (near Wilson Hills, Gujarat) teaches us the Indian culture and way of welcoming guests!

On 15-Jun-2016, my friend Sanjay Mahant and I visited a scenic hill-station in South Gujarat – Wilson Hills (near Dharampur). We wandered during the noon enjoying the view of the hill-station and chitchatting. We just did not think of the time while experiencing the pleasing wind and nature.

કાર્તિકેય

કાર્તિકેયના જન્મની વાત

તારક નામ ના અસૂરે દાનવે દેવોને હરાવ્યા હતા. તેને મારવા માટે દેવોએ શું-કરવું તે વિચાર્યું તેને તારક ને મળેલા વરદાન મુજબ તેને ફક્ત નાનું બાળક દ્વારા બનેલું અને માર્ગદર્શિત લશ્કર જ મારી શકે એમ હોવાથી તેઓએ બ્રમ્હાનો સંપર્ક કર્યો. બ્રમ્હાના કહેવા મુજબ ફક્ત શિવ-પુરુષ દ્વારા ફક્ત એકલાથી પેદા થયેલ બાળક – ફક્ત ભગવાન શંકર જ આપી શકે ભગવાન શંકર ને મોહિત કરવા “કામ” ને મોકલ્યો પરંતુ શિવ તેને “ત્રીજી આંખ” ખોલી ને ભશ્મ બનાવી દીધો. ત્યારે તેમણે શક્તિ પાર્વતિ ને આજીજી કરી. પરંતુ આ ભગવાન શિવને પાર્વતિ મનાવી શક્તિ નથી. પરંતુ પછીથી દેવો અને પાર્વતિ ની વિનંતી ગ્રાહ્ય રાખી શિવ છ ચમકારા જેવા અગ્નિ રૂપે બીજ એટલે કે વીર્ય આપે છે તેથી કાર્તિકેય ને સ્કંધ (વીર્ય દ્વારા જીવીત) પણ કહે છે.

આવા શક્તિશાળી અને ઉષ્ણ બીજને અગ્નિને દેવો આપે છે. અગ્નિ બીજને ગરમ હોવાથી સાચવી શક્તિ નથી, ત્યારે પવનને આપે છે. જે વાયુ- પવન ગંગામાં પધરાવે છે ત્યાં પાણી ઉકાળવા માંડે છે અને બારું ના જંગલમાં આ વીર્યમાથી આગ લગતાં,બચેલા અંગારામાથી છ બાળકો ઉદભવે છે. માં માટે રડતાં તડપતા છ બાળકો માંથી છ માથાવાળું એક બા…

મોરારજી દેસાઈ

ભારતના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શ્રી. મોરારજી દેસાઈ આપણી વચ્ચે જીવ્યા અને મર્યા. તેમને માટે આપણને સૌને ગર્વ છે. કારણ તેઓ ગુજરાતી હતા. આપણી જેમ અનાવિલ હતા અને ગરીબ પરિવારના સભ્ય હતા. તો પણ ભારતના રાજકિય સર્વોચ્ચ પદ વડાપ્રધાન પદે સ્વબળે પહોચ્યા હતા. તેઓ આપણા હતા આપણી સાથે હતા જીવ્યા હતા. આપણે તેમને સરળતાથી મળીને વાતચીત કરી શકતા હતા. છતાં તેમનો પરિચય મને કહેવા દો.

મોરારજી દેસાઈનો સ્વભાવ

સાચો પરિચય ખૂબ ઓછા લોકોને હતો. આથી તેમના વિષે ઘણી ગેરસમજો પ્રવર્તતી હતી. તેમના વિષે પૂર્વગ્રહથી લખાતી માહિતીઓ દ્વારા આપણે તેમને ઓળખતા થયા હતા. ત્યારે તેમનો સ્વભાવ જીદ્દી, તુંડમિજાજી, અભિમાની કે ખૂબ જ કડક હોવાની ખોટી માન્યતા હતી. તે દૂર કરવાનો અને સાચી રીતે તેમને ઓળખાવવાનો પ્રયત્ન અહી મેં કર્યો છે. મોરારજી દેસાઈના સ્વભાવનો પરિચય કરાવવા અને તેમને થતો અન્યાય નિવારવા હું તેમની આત્મકથામાંથી દેખાતા અને ઉદભવતા તેમના સ્વભાવની વાત કરીશ. ચાલો, પહેલા ટૂંકો પરિચય જાણીએ.

ટૂંકો જીવન પરિચય
૨૯.૦૨.૧૮૯૬ વલસાડ જીલ્લાના ભદેલી ગામે મોસાળમાં જન્મપ્રાથમિક શિક્ષણ : ભદેલી અને સાવરકુંડલામાધ્યમિક શિક્ષણ : શેઠ આર.જે.જે.હાઈ સ્કૂલ અને બાઈ આવ…