Skip to main content

દોસ્તાર - સુખનું સરનામું

દોસ્તાર - સુખનું સરનામું

લેખક: જય વશી 

પુસ્તક પરિચય - પ્રતિભાવ અને વિવેચન (ડૉ. ભરત દેસાઈ)


પુસ્તક પરિચય (Book Review) લખતી વખતે લખનારે પોતાનો પરિચય કે પરાકમોની વાત નથી કરવાની. ઉપરાંત લેખકના પુસ્તક દ્વારા જે વિચારો પોતે માણ્યા છે તેની વાત જ ટૂંકમાં કહેવાની હોય છે. પુસ્તક વાંચ્યું હોવું ફરજિયાત છે!? પુસ્તક વાંચવાની આતુરતા-ઉત્કઠા જાગે ત્યાર પછી થોડી વાતો વાચકને પુસ્તકમાંથી જ મળે તે માટે બાકી પણ રાખવાની હોય છે... મેં બાંઘેલી આ મર્યાદામાં રહીને પ્રતિભાવ રજૂ કરીશ.



બીલીમોરામાં અગાઉ થયેલા પુસ્તક વિમોચનની સરખામણીમાં આ પ્રસંગ કઈ રીતે જુદો હતો? એક શિક્ષક કે જે ઉત્તમ વકતા (Orator) છે તે જાણતા લોકો પ્રથમ પુસ્તકના વિમોચનમાં ૯૦૦-૧૦૦૦ ની સંખ્યામાં ઉમટે એ લેખકની ક્ષમતાની ખાત્રી દર્શાવે છે. દક્ષિણ ગુજરાતના અનાવિલો (સંપૂર્ણ ગણદેવી તાલુકા સાથે) આટલી મોટી સંખ્યામાં ઉમટ્યા હોય એવું આજ પહેલાં બન્યું નથી. કદાચ અનાવિલ એકતાનો કહેવાતો શાપ અહીં ખોટો પડયો છે. સોમવારના રજા સિવાયના દિવસે બપોરે બેઠેલા લોકો લેખક માટે ખૂબ ગર્વાન્વિત થવાનો પ્રસંગ હતો. જ્ઞાતિવાદમાં ન માનતા મારા જેવા પણ અહી “આપણાંમાંનો  એક”,  મારો મિત્ર જય - બોલીને ખૂબ ઉત્સાહી અને શબ્દાતીત બની જાય છે.

“દોસ્તાર - સુખનું સરનામું” પુસ્તક ફકત સિત્તેર પાનાનું છે. તે પણ લગભગ ૩૫ ટૂંકા એક ફકરાના કે ચાર-પાંચ લીટીના પ્રયોગવાળું એક કલાકમાં ચોક્કસ વાંચી જવાય એવું છે. લેખકે સાહિત્યમાં તદ્દન અનોખો અને સાહસિક નવો પ્રયોગ કર્યો છે. તેમણે દરેક સાદા વિચારને ચિત્રાંક્રિત કરીને સચિત્ર-લેખન ધરાવતું પુસ્તક બનાવ્યું છે.

આ પુસ્તક ખરીદવાની અને વાંચવાની ભલામણ એટલા માટે છે કારણ કે કદાચ પહેલીવાર એવું બન્યું છે કે વાચક પોતે પોતાની જ વાત-અનુભવ વર્ણવતો હોય એવું લાગવા માંડે છે. પછી વાચક-લેખકની એકરૂપતા થવાથી પોતાના વતી લેખકે પોતાની વાત કહી હોય એવું લાગતાં લાગણીના ધોડાપૂર ઉમટે છે - જીવંતપણું  અનુભવાય છે.

વાચક પોતાને લેખક માનવા માંડે, પછી બીજું શું જોઈએ?

હમણાં થોડા વખત પહેલાં ગણદેવી રોટરી કલબે પ્રધાનવક્તા (Keynote Speaker) તરીકે પચાસ હજાર ખર્ચીને નાટ્યજીવ સૌમ્ય જોષી ને બોલાવ્યા હતા. તેઓ ચીલાચાલુ પ્રવચનને બદલે શ્રોતાઓની અપેક્ષા ન સંતોષાય એવી રીતે બોલ્યા હતા. આ વાત અહીં એટલા માટે કે જય વશી ચીલાચાલુ, વ્યવાહારિક કે પછી અપેક્ષિત લેખનથી તદ્દન જુદા-વિરૂદ્ધ રહ્યા હોવા છતાં પુસ્તકત્તે વાચ્ય, પ્રશંસનીય અને સાથે જ ઉપદેશાત્મક બનાવી શકયા છે.

ચાલો, પુસ્તકની થોડી વાતો નોંધીએ (પાના નંબર સાથે):

. મિત્ર, જેને નામથી બોલાવવાનો રિવાજ નથી
મિત્ર માટે સંબોધન મિત્રમંડળે નક્કી કરેલા ખાસ નામથી જ થાય

-એ અનુભવ સિદ્ધ સત્યથી આપે મિત્રતાનો પરિચય શરૂ કર્યો છે.

. સારા સાચા મિત્રોથી ઘેરાયેલો માણસ જેવો ધનવાન માણસ બીજો કોઈ જ નથી

૧૧. જેના મોઢેથી ગાળ સાંભળવાનું મન થાય તે મિત્ર

૧૬. મર્યાદાઓ સાથે મિત્રનો સ્વીકાર, અલબત્ત ખામી સ્પષ્ટપણે કહેવી તે મિત્રઘર્મ

ર૧. મિત્રોના વિરોઘાભાષી લક્ષણોનું વર્ણન

રર. દરેકની દોસ્તીની અનુભૂતિ તો સરખી જ હોય છે

૨૪. મિત્ર હંમેશાં “લંગોટિયો” જ રહે છે.

૨૫. દોસ્તનો “શરૂઆતનો” જૂનો ચહેરો જ યાદ રહે છે

૨૯. “એકવાર ફરી પેલી છોકરી
જેને જેને એકીટશે જોવામાં આખેઆખો દિવસ પસાર થઈ જતો હતો,
જેને ઘણું, બધું કહેવું હતું છતાં,
કંઈ કહી ના શકયો હતો,
તેની સાથે થોડી વાત કરી લઉં.

- જયભાઈ, આ વાત કદાચ ઘણા બધાં વાચકને પોતાના વતી તમે કહી હોય એમ લાગશે 
બધાનાં જીવનમાં આવું તો બને છે પણ શબ્દદેહ-વાચા-સ્વીકાર કેટલા કરતા હેશે?

૩૧. “અહમ્ શૂન્યતા” (Egolessness) દોસ્તીની પહેલી શરત છે

- કેટલી સહેજતાથી અને એટલી જ સરળતાથી એક ખૂબ મોટી સલાહ અને સાથે જ ઉપદેશ પણ આપી દીધો

“એટલે જ, રીસાયેલા મિત્રોને મનાવવામાં મોડું ન કરાય...”

૩૪. અંતિમ પત્ર
“જીવનમાં તારો વાલીપો નથી, એટલે જ
આટલો બધો ખાલીપો છે”

- ખૂબ લાગણીશીલ વાત. કદાચ મેં પોતે પણ તમે જે મિત્રની વાત કરી તે જગ્યાએ રહીને ઝઘડો કર્યો છે અને મિત્રને વિદાય આપી છે.

૩૫. દોસ્ત, ચાલને હવે થોડું જીવી લઈએ -

-અહમ્
વહેમ્ અને
પારકાંની પંચાત ને ખંખેરવાવી વાત કર્યાં પછી ખૂબ સરળતાથી ગહન વાત-મનોવૈજ્ઞાનિક મુદ્દો બતાવીને મિત્રતાનું સાચું અને અનિવાર્ય લક્ષણ આ રીતે બતાવ્યું 

“મારી મર્યાદા તું સ્વીકારે ને તારીને હું
બસ, આમ જ એકબીજાને સ્વીકારી લઈએ.”

ટૂંકમાં, આ પુસ્તક “ગીતા” જેવું કહી શકાય, જે રોજ વાંચી જવા જેવું છે. આ ભાર વગરની પણ હૃદયની ઉંડાણની અનુભવસિદ્વ વાતો (ચિત્રોની સમજૂતી સાથે) કહેતું પુસ્તક માટે, ખરેખર, પ્રશંસાના શબ્દો ઓછા પડે એવું છે.

જી, જય વશી, ખૂબ અભિનંદન અને હાર્દિક શુભેચ્છાઓ.

ડૉ. ભરત દેસાઈ
દેસાઈ આંખની હોસ્પિટલ, બીલીમોરા

Comments

Popular this week:

Anavils - An Endangered Community

After Parsis, Anavils (Anavil Brahmins, અનાવિલ બ્રાહ્મણ ) are the fastest decreasing community. The total population of Anavils around the world does not exceed two lakhs figure and that is also fast reducing day by day. Days are not far, beyond a century or so, when they will have to be seen/found in records, photos and videos. Why?

Because,
   - they get married too late,    - many are dying unmarried,    - they wait for the career to be settled before the first (and maybe the only) childbirth.

Gujarat – Introduction And History

A student of History has to understand Geography, Economics and Anthropology simultaneously. A person curious to know about world history has to proceed step by step, learning his own state first, then country and then only one can understand world history. Well, appreciating above facts, I am starting my study with History Of My State Of Gujarat. I have put it in order of time and later described important states and rulers.

ચાલો, જાણીએ દક્ષિણ ગુજરાતના અનાવિલોને

અનાવિલ સમાજનો પરિચય
વાપીથી તાપી અથવા કહોકે ઉંમરગામથી કોસંબા સુધી વિસ્તરેલા અનાવિલો, હકીકતમાં વિશ્વના દરેક ખૂણે પથરાયેલા છે. અપરિણિત રહેવું- મોડાં લગ્નો અને એક કે તેથી ઓછા બાળકો ધરાવતા અનાવિલો ધીરે ધીરે કુલ બે લાખથી પણ ઓછી વસ્તી વિશ્વમાં ધરાવે છે. આપણો ઈતિહાસ
આપણે કહી શકીએ કે આપણો ઈતિહાસ કમસેકમ 5000 વર્ષ જુનો છે. દક્ષિણ ગુજરાતના અનાવલ (ત્યારે અનાદિપુર તરીકે પ્રખ્યાત) ખાતે ભગવાન રામને રાવણ જેવા બ્રાહ્મમણના વધના પ્રાયશ્ચિત માટે પાપ ધોવા માટે મહાયજ્ઞ કરવાની જરૂર પડી ત્યારે હનુમાન આપણા પૂર્વજોને આયોધ્યાથી અનાવલ લાવ્યા હતા ત્યારથી આપણે અજાચક્ર બ્રાહ્મમણો કે અનાવિલ તરીકે ઓળખાઈએ છીએ. હકીકતમાં, આપણે અફઘાનિસ્તાનથી આવેલા આર્યો છીએ.બિહારના મગધ રાજ્યના રાજ્યકર્તા તરીકે પણ આપણા પૂર્વજો ઓળખાયા છે. અનાવિલ રાજા “પૂત્રક” નાગકન્યા “પાટલી” સાથે લગ્ન કર્યા પછી રાજધાની તરીકે “પાટલીપૂત્રક” શહેર વસાવે છે જે આજે પટના તરીકે ઓળખાય છે. તેથી જ આપણા જેવા બુદ્ધિશાળી અને નેતા ચાણકય ઉર્ફે કૌટિલ્ય પણ અનાવિલ હોવાનું મનાય છે.અનાવલ રાજ્ય જે વ્યારા, મહુવા, વાંસદા, અને ચીખલી તાલુકા સુધી વિસ્તરેલું હતું તેના રાજા અનાવ…

કાર્તિકેય

કાર્તિકેયના જન્મની વાત

તારક નામ ના અસૂરે દાનવે દેવોને હરાવ્યા હતા. તેને મારવા માટે દેવોએ શું-કરવું તે વિચાર્યું તેને તારક ને મળેલા વરદાન મુજબ તેને ફક્ત નાનું બાળક દ્વારા બનેલું અને માર્ગદર્શિત લશ્કર જ મારી શકે એમ હોવાથી તેઓએ બ્રમ્હાનો સંપર્ક કર્યો. બ્રમ્હાના કહેવા મુજબ ફક્ત શિવ-પુરુષ દ્વારા ફક્ત એકલાથી પેદા થયેલ બાળક – ફક્ત ભગવાન શંકર જ આપી શકે ભગવાન શંકર ને મોહિત કરવા “કામ” ને મોકલ્યો પરંતુ શિવ તેને “ત્રીજી આંખ” ખોલી ને ભશ્મ બનાવી દીધો. ત્યારે તેમણે શક્તિ પાર્વતિ ને આજીજી કરી. પરંતુ આ ભગવાન શિવને પાર્વતિ મનાવી શક્તિ નથી. પરંતુ પછીથી દેવો અને પાર્વતિ ની વિનંતી ગ્રાહ્ય રાખી શિવ છ ચમકારા જેવા અગ્નિ રૂપે બીજ એટલે કે વીર્ય આપે છે તેથી કાર્તિકેય ને સ્કંધ (વીર્ય દ્વારા જીવીત) પણ કહે છે.

આવા શક્તિશાળી અને ઉષ્ણ બીજને અગ્નિને દેવો આપે છે. અગ્નિ બીજને ગરમ હોવાથી સાચવી શક્તિ નથી, ત્યારે પવનને આપે છે. જે વાયુ- પવન ગંગામાં પધરાવે છે ત્યાં પાણી ઉકાળવા માંડે છે અને બારું ના જંગલમાં આ વીર્યમાથી આગ લગતાં,બચેલા અંગારામાથી છ બાળકો ઉદભવે છે. માં માટે રડતાં તડપતા છ બાળકો માંથી છ માથાવાળું એક બા…

સિનિયર સિટીઝન્સ માટે નિબંધ સ્પર્ધા

સિનિયર સિટીઝન્સ માટે નિબંધ સ્પર્ધા 
વિષય: મારી આત્મકથા


60થી વધારે ઉંમરના કોઈ પણ વ્યક્તિ ભાગ લઈ શકશે.લીટીવાળા ચાર (04) ફૂલસ્કેપ કાગળમાં (બાળપણ - અભ્યાસ - વ્યવસાય - સમાજજીવન - પોતાના અનુભવો અને સલાહના મુદ્દા પર) પોતાની આત્મકથા ગુજરાતીમાં લખવી.પોતાનું નામ, સરનામું અને મોબાઈલ નંબર જણાવવા.સ્પર્ધા નિઃશુલ્ક (મફત) છે. યોગ્ય નિર્ણાયકો દ્વારા તપાસી ત્રણ (03) ઈનામો સિનિયર સિટીઝન્સ ક્લબ, બીલીમોરાની મે/જૂનની સભામાં આમંત્રી અપાશે. સમય મર્યાદા: તા. 30-05-2020 પહેલા રૂબરૂ કે કુરિયર દ્વારા ડો. ભરત એમ. દેસાઈ, દેસાઈ આંખની હોસ્પિટલ, ફીડર રોડ, બીલીમોરા સરનામે મોકલવું. સંપર્ક મોબાઈલ નંબર: 99240 63045

Mother Is Mother

My mother passed away on 06 Oct 2010. I can say I was with my mother till 60 years of my life. Prof. Sandhyaben Bhatt (Bardoli) sent me her article on her mother and asked me to tell her about my mother. But I was reluctant to spell a few words here and there about my mother because I was considering her beyond words. Anytime, I was remembering her and praising mother is always inadequate and much less compared to the mother’s dedication for her offsprings.

Jainism: Simplified

I am introducing here world spread religion having 5.5 million followers, mainly in India and abroad like USA, UK, Canada, East Africa and many other countries in one of the six greatest religions. Word "Jain" is derived from "Jina" meaning conqueror. "Arihant" is one who has destroyed his inner enemies like anger, greed, passion and ego.


Bhagavad Gita - Short And Straight

Have you read Bhagavad Gita - also known as Shrimad Bhagavad Gita? A positive answer is not much awaited and so this article - giving details in a precise and shortest way. Just read every line and try to be with me in this story-telling. I am sure you will end up with great surprises.


BHAGAVAD GITA

Here, Bhagavad means GOD. Gita means singing poetry.

The context of the story is a dialogue - conversation, taking place on the battlefield of Kurukshetra war between Lord Krishna (kṛṣṇa) and Pandava prince Arjuna.

My 2018 Accounts (On Life)

Over time, I have learnt and practised being accountable and better-organised in day to day life. That makes me disciplined and presentable with honour – any time and every time. I maintain day to day diary for the last seven years recording all the events and emotions. Reading the contents of the 2018 year diary inspired me to write the statement of account presenting activities of 365 days of the year.

Daily Routine
I consider my day starting at night, 9.30 PM, when I go to bed. I get up around 2:00 to 3:00 AM. That’s when I do my reading and writing work until I fall asleep again. That gives me more than 2 to 3 hours of study every night.I do clinical practice as an ophthalmologist between 9.30 AM to 1:00 PM in the morning and 4.30 to 7:00 PM in the evening. Yes, after lunch, between 1.30 to 4:00 PM there is a compulsory sleep, the classic after siesta, for about two hours.Morning hours, between 7:00 to 9.30 AM are “no work” time, spent in getting ready, reading newspapers and havin…

મારું વસિયતનામું

માંદગીમાં સારવાર અને મરણ વખતની ક્રિયાઓને લાગતું વસિયતનામું 
મારી સાંઠ વર્ષની ઉંમરે મે મારી આત્મકથા લખેલી તેમાં મારી માંદગીની સારવાર અને મૃત્યુ પછીની વિધિઓ મારા પત્ની અને બાળકો જેમ કરશે તે મને મંજુર રહેશે-એવું વિધાન મે કર્યું હતું. હા, તે વાત હું હજીપણ એમની એમ જ સ્વીકારું જ છું પરંતુ, હવે દસ વર્ષ પછીના મારા વિચારોનો ખ્યાલ આવે એટલા પૂરતું આ પત્ર લખું છું. 
મારી શારીરિક તકલીફોનો ઈલાજ કઈ રીતે કરાવવું તે બાબતે કમસેકમ મારા પોતાને લગતા કેટલાક ખ્યાલો મે નક્કી કર્યા છે, તેનું વિગતવાર વર્ણન હું કરીશ.


જો બેભાન ન હોઉ અથવા કહો કે માનસિક રીતે નિર્ણયશક્તિ ગુમાવી ન ચુક્યો હોઉ તો, મારી ઉંમરને લગતી કોઈપણ માંદગીની કેવી-કેટલી અને ક્યાં સારવાર કરાવવી તેનો નિર્ણય હું લઈશ. પણ હું બોલીને કે બીજીરીતે કહી ન શકું એમ બને તો માર્ગદર્શક બને એ રીતે સારવારની વાતો કહીશ.