Skip to main content

મા પાર્વતી

ભગવાન શિવ-શંકર-મહાદેવ અને ગણેશ વિષે આપણે ખૂબ જ ભક્તિભાવ ધરાવતા હોઈએ છીએ. એ બન્ને વિષે જાતજાતની માહિતી રાખીએ છે. પણ તેમના કુટુંબના અગત્યના સભ્ય પાર્વતી-મા દુર્ગા-વિષે લગભગ અજ્ઞાત છીએ. ચાલો, મા પાર્વતીને વિગતે ઓળખીએ.

પર્વતપુત્રી તે પાર્વતી

પર્વત રાજા હિમાવત અને માતા મેનાવતીની પુત્રી પાર્વતીનો ભગવાન શિવ પતિ છે, તો ગણેશ અને કાર્તિકેય પુત્રો છે. પાર્વતિના ભાઈ વિષ્ણુ અને બહેન નદી ગંગા છે. આ સામાજીક પરિચય વાળી મા પાર્વતીને પર્વતને લીધે શૈલજા, અદિજા, નાગજા, ગિરિજા, અને હેમવતી તરીકે પણ ઓળખવામા આવે છે.




હા, આમ તો, પાર્વતીના સહસ્ત્ર (૧000) નામો છે, તેમાથી થોડા જાણીએ. દુર્ગમાસુર નામના રાક્ષસને મારનાર પાર્વતીને દુર્ગા કહી છે. ખોરાક-ભોજનની દેવી અન્નપૂર્ણા છે, તો પાપીનો નાશ કરનાર કાલી મા કાળા રંગની છે. મહીસાસુર નામના રાક્ષસને કાબુમા કરનાર સિંહ ઉપર બિરાજેલ મા ચંડી કહેવાય. નવ જુદાજુદા સ્વરૂપે નવરાત્રી મા પ્રગટતી પાર્વતી નવદુર્ગા આશો માસના સુદ પક્ષના પ્રથમ નવ દિવસ આરાધ્ય બની છે. ભગવાન શિવ સાથે શરત જીત્યા પછી નીચેનું વસ્ત્ર માગનાર પાર્વતીને ગુસ્સામા શિવ પોપટનું સ્વરૂપ બક્ષે છે-તે મીનાક્ષી છે. અર્ધચન્દ્ર અને પોપટ સાથે દર્શન આપતી કામ-મોહ અને પ્રેમની દેવી કામાક્ષી છે. સોનેરી – પીળા રંગવાળો પકવ થયેલા અનાજની દેવી ગૌરી છે. ભારતના દરિયાકિનારે દર્શન આપતી પાણીની દેવી અખિલાનાંદેશ્વરી છે. એ સિવાય તુળજાભવાની, લલીતા, ત્રિપુરા સુંદરી, ઉમા, જેવા અનેક રૂપોથી મા પાર્વતી ઓળખાય છે.

પાર્વતી નાં સ્વરૂપ-દેખાવનું વર્ણન તેની તાંબા કે પથ્થરની મૂર્તિઓના દેખાવ પરથી અને શિવપુરાણ વાંચવાથી મળે છે. રૂપાળા, સુંદર લાલ સાડી પહેરલા મા પાર્વતી ઉદાર અને દયાળુ સ્વભાવની છે, પણ ભગવાન શિવનો જેમ ભોળી નથી. તે મહાશક્તિશાળી હોવાનું પ્રમાણ તે કૈલાશ પર્વત ઉપર જંગલમા રહે છે, રાક્ષસોનો સંહાર કરે છે અને ભગવાન પતિ શિવ પાસે ધારેલું કરાવે તે છે. પાર્વતી ને પ્રેમ-ભક્તિ અને ગર્ભધારણમા મદદરૂપ શક્તિ આપનાર-દિવ્યબળ પ્રેરક દેવી તરીકે ભજવામા આવે છે. તે શિવ ભગવાનની જાંઘ ઉપર બેઠેલી હોય ત્યારે બે હાથવાળી અને પોતે એક હોય ત્યારે ચાર,આઠ કે દસહાથવાળી કહેવાય છે. બે હાથમાથી એક અભય મુદ્રા બનાવે છે અને નિર્ભયતાનો સંદેશ આપે છે, જ્યારે બીજો હાથ વરદ મુદ્રામા આશા પૂર્ણ થવાનો સંકેત આપે છે. તે સિવાયના હાથમા શંખ, અરીસો, ઘંટ, મુગટ, માળા જેવી વસ્તુઓ ધારણ કરે છે.

પાર્વતીના જન્મ વિષે મતમાતર પ્રવર્તે છે. એકમતઆ પ્રમાણે જણાવે છે. પિતા દક્ષની મરજી વિરુદ્ધ સતી શિવ સાથે લગ્ન કરે છે. તે શિવનું અપમાન કરવા દક્ષ પુત્રી-જમાઈ ને યજ્ઞમા આમંત્રણ નથી આપતો. છતા શિવ-પાર્વતી ત્યાં પહોચે છે. યજ્ઞમા દક્ષ શિવનું અપમાન કરે છે, તે જોઈ સતી યજ્ઞમા કુદી પ્રાણત્યાગ કરે છે. ભગવાન શિવ શોકમગ્ન બની ભક્તિમા લીન થઈ જાય છે. આ મૃત સતી ફરીથી પાર્વતી તરીકે પિતા રાજા હિમાવત અને માતા મેનાવતી ના સંતાન તરીકે જન્મ લે છે. પાર્વતી પણ શિવની જેમ જપ-તપ અને ભક્તિ કરે છે. અને શિવ શાથે લગ્ન કરવા હઠે ભરાય છે. માબાપ અને શિવ પોતે લગ્ન ન કરવા સમજાવે છે, પણ તે બધાને મનાવી લઈ શિવ સાથે પાર્વતી લગ્ન કરે છે. મધ્યપ્રદેશ મા આવેલ ખજુરાહો શિવ-પર્વતીના લગ્નનું સ્થળ હોવાનું કહેવાયું છે.

પાર્વતીના એકાવન શક્તિપીઠો ભારતભરમા છે તેમાનાં ખજુરાહો, કોશી, ગયા અને કેદારનાથ એ ચાર મુખ્ય છે. આદર્શ પત્ની, આદર્શ માતા અને આદર્શ ગૃહીણી પાર્વતી અર્ધનારીશ્વર સ્વરૂપે પણ પૂજાય છે. શરીરનો અડધો ભાગ પુરુષ શિવ અને બાકીનો અડધો ભાગ નારી પાર્વતી એવા વિશિષ્ટ સ્વરૂપને અર્ધનારીશ્વર કહે છે.

પાર્વતીની ભક્તિ-સ્તુતી-પ્રાથના મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમા દર ત્રીજે “ગૌરીતૃતીયા” વ્રતમા અખંડ સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ કરે છે. ગુજરાતમા આસો સુદ એકમથી નોમ સુધીની નવરાત્રિ નવદુર્ગા માતા તરીકે સ્થાપના કરી દુર્ગામાતાની પૂજા થાય છે અને રાત્રે થતા ગરબામા આ માતાને યાદ કરાય છે. આખા ભારતમા કરતું ગૌરીવ્રત-અલૂણાવ્રત (મીઠા વગરના ભોજન સાથે) અષાઢ વદ બારસથી ત્રણ દિવસ કુંવારી છોકરીઓ દ્વારા સુંદર પતિ મેળવવા અને પરિણીત સ્ત્રી દ્વારા પતિની સુખાકારી માટે કરવામા આવે છે. હકીકતમા આખા શ્રાવણ માસ દરમ્યાન અને ખાસ કરીને શ્રાવણના સોમવારે શિવ-પાર્વતીની ઉપાસના મોટેપાયે કરનારો વર્ગ મોજુદ છે.
ભક્તિભાવ ધરાવતા શ્રદ્ધાળુઓ આટલું જ્ઞાન પાર્વતીને જાણવાની શરુઆત તરીકે પણ સ્વીકરશો, તો મને ખૂબ આનંદ અને ગૌરવ થશે.


ડો. ભરત એમ. દેસાઈ
દેસાઈ આંખની હોસ્પિટલ, બીલીમોરા.

Comments

Popular this week:

Anavils - An Endangered Community

After Parsis, Anavils (Anavil Brahmins, અનાવિલ બ્રાહ્મણ ) are the fastest decreasing community. The total population of Anavils around the world does not exceed two lakhs figure and that is also fast reducing day by day. Days are not far, beyond a century or so, when they will have to be seen/found in records, photos and videos. Why?

Because,
   - they get married too late,    - many are dying unmarried,    - they wait for the career to be settled before the first (and maybe the only) childbirth.

ચાલો, જાણીએ દક્ષિણ ગુજરાતના અનાવિલોને

અનાવિલ સમાજનો પરિચય
વાપીથી તાપી અથવા કહોકે ઉંમરગામથી કોસંબા સુધી વિસ્તરેલા અનાવિલો, હકીકતમાં વિશ્વના દરેક ખૂણે પથરાયેલા છે. અપરિણિત રહેવું- મોડાં લગ્નો અને એક કે તેથી ઓછા બાળકો ધરાવતા અનાવિલો ધીરે ધીરે કુલ બે લાખથી પણ ઓછી વસ્તી વિશ્વમાં ધરાવે છે. આપણો ઈતિહાસ
આપણે કહી શકીએ કે આપણો ઈતિહાસ કમસેકમ 5000 વર્ષ જુનો છે. દક્ષિણ ગુજરાતના અનાવલ (ત્યારે અનાદિપુર તરીકે પ્રખ્યાત) ખાતે ભગવાન રામને રાવણ જેવા બ્રાહ્મમણના વધના પ્રાયશ્ચિત માટે પાપ ધોવા માટે મહાયજ્ઞ કરવાની જરૂર પડી ત્યારે હનુમાન આપણા પૂર્વજોને આયોધ્યાથી અનાવલ લાવ્યા હતા ત્યારથી આપણે અજાચક્ર બ્રાહ્મમણો કે અનાવિલ તરીકે ઓળખાઈએ છીએ. હકીકતમાં, આપણે અફઘાનિસ્તાનથી આવેલા આર્યો છીએ.બિહારના મગધ રાજ્યના રાજ્યકર્તા તરીકે પણ આપણા પૂર્વજો ઓળખાયા છે. અનાવિલ રાજા “પૂત્રક” નાગકન્યા “પાટલી” સાથે લગ્ન કર્યા પછી રાજધાની તરીકે “પાટલીપૂત્રક” શહેર વસાવે છે જે આજે પટના તરીકે ઓળખાય છે. તેથી જ આપણા જેવા બુદ્ધિશાળી અને નેતા ચાણકય ઉર્ફે કૌટિલ્ય પણ અનાવિલ હોવાનું મનાય છે.અનાવલ રાજ્ય જે વ્યારા, મહુવા, વાંસદા, અને ચીખલી તાલુકા સુધી વિસ્તરેલું હતું તેના રાજા અનાવ…

મોરારજી દેસાઈ

ભારતના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શ્રી. મોરારજી દેસાઈ આપણી વચ્ચે જીવ્યા અને મર્યા. તેમને માટે આપણને સૌને ગર્વ છે. કારણ તેઓ ગુજરાતી હતા. આપણી જેમ અનાવિલ હતા અને ગરીબ પરિવારના સભ્ય હતા. તો પણ ભારતના રાજકિય સર્વોચ્ચ પદ વડાપ્રધાન પદે સ્વબળે પહોચ્યા હતા. તેઓ આપણા હતા આપણી સાથે હતા જીવ્યા હતા. આપણે તેમને સરળતાથી મળીને વાતચીત કરી શકતા હતા. છતાં તેમનો પરિચય મને કહેવા દો.

મોરારજી દેસાઈનો સ્વભાવ

સાચો પરિચય ખૂબ ઓછા લોકોને હતો. આથી તેમના વિષે ઘણી ગેરસમજો પ્રવર્તતી હતી. તેમના વિષે પૂર્વગ્રહથી લખાતી માહિતીઓ દ્વારા આપણે તેમને ઓળખતા થયા હતા. ત્યારે તેમનો સ્વભાવ જીદ્દી, તુંડમિજાજી, અભિમાની કે ખૂબ જ કડક હોવાની ખોટી માન્યતા હતી. તે દૂર કરવાનો અને સાચી રીતે તેમને ઓળખાવવાનો પ્રયત્ન અહી મેં કર્યો છે. મોરારજી દેસાઈના સ્વભાવનો પરિચય કરાવવા અને તેમને થતો અન્યાય નિવારવા હું તેમની આત્મકથામાંથી દેખાતા અને ઉદભવતા તેમના સ્વભાવની વાત કરીશ. ચાલો, પહેલા ટૂંકો પરિચય જાણીએ.

ટૂંકો જીવન પરિચય
૨૯.૦૨.૧૮૯૬ વલસાડ જીલ્લાના ભદેલી ગામે મોસાળમાં જન્મપ્રાથમિક શિક્ષણ : ભદેલી અને સાવરકુંડલામાધ્યમિક શિક્ષણ : શેઠ આર.જે.જે.હાઈ સ્કૂલ અને બાઈ આવ…

સિનિયર સિટીઝન્સ માટે નિબંધ સ્પર્ધા

સિનિયર સિટીઝન્સ માટે નિબંધ સ્પર્ધા 
વિષય: મારી આત્મકથા


60થી વધારે ઉંમરના કોઈ પણ વ્યક્તિ ભાગ લઈ શકશે.લીટીવાળા ચાર (04) ફૂલસ્કેપ કાગળમાં (બાળપણ - અભ્યાસ - વ્યવસાય - સમાજજીવન - પોતાના અનુભવો અને સલાહના મુદ્દા પર) પોતાની આત્મકથા ગુજરાતીમાં લખવી.પોતાનું નામ, સરનામું અને મોબાઈલ નંબર જણાવવા.સ્પર્ધા નિઃશુલ્ક (મફત) છે. યોગ્ય નિર્ણાયકો દ્વારા તપાસી ત્રણ (03) ઈનામો સિનિયર સિટીઝન્સ ક્લબ, બીલીમોરાની મે/જૂનની સભામાં આમંત્રી અપાશે. સમય મર્યાદા: તા. 30-05-2020 પહેલા રૂબરૂ કે કુરિયર દ્વારા ડો. ભરત એમ. દેસાઈ, દેસાઈ આંખની હોસ્પિટલ, ફીડર રોડ, બીલીમોરા સરનામે મોકલવું. સંપર્ક મોબાઈલ નંબર: 99240 63045

મારું વસિયતનામું

માંદગીમાં સારવાર અને મરણ વખતની ક્રિયાઓને લાગતું વસિયતનામું 
મારી સાંઠ વર્ષની ઉંમરે મે મારી આત્મકથા લખેલી તેમાં મારી માંદગીની સારવાર અને મૃત્યુ પછીની વિધિઓ મારા પત્ની અને બાળકો જેમ કરશે તે મને મંજુર રહેશે-એવું વિધાન મે કર્યું હતું. હા, તે વાત હું હજીપણ એમની એમ જ સ્વીકારું જ છું પરંતુ, હવે દસ વર્ષ પછીના મારા વિચારોનો ખ્યાલ આવે એટલા પૂરતું આ પત્ર લખું છું. 
મારી શારીરિક તકલીફોનો ઈલાજ કઈ રીતે કરાવવું તે બાબતે કમસેકમ મારા પોતાને લગતા કેટલાક ખ્યાલો મે નક્કી કર્યા છે, તેનું વિગતવાર વર્ણન હું કરીશ.


જો બેભાન ન હોઉ અથવા કહો કે માનસિક રીતે નિર્ણયશક્તિ ગુમાવી ન ચુક્યો હોઉ તો, મારી ઉંમરને લગતી કોઈપણ માંદગીની કેવી-કેટલી અને ક્યાં સારવાર કરાવવી તેનો નિર્ણય હું લઈશ. પણ હું બોલીને કે બીજીરીતે કહી ન શકું એમ બને તો માર્ગદર્શક બને એ રીતે સારવારની વાતો કહીશ.

જમ્મુ-કાશ્મીરનો અજાણ્યો ઈતિહાસ

આપણે સમાચાર તરીકે જમ્મુ-કાશ્મીરની વાતો રોજ સાંભળીએ છીએ, પણ વિગતવાર ઊંડાણપૂર્વકની માહિતીના અભાવે વાત ખાસ સમજાતી નથી. ચાલો, પહેલાં મૂળ વાતો બરાબર સમજીયે.

જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈતિહાસ
૧૮૨૨: મહારાજા ગુલાબસિંહ જમ્મુની ગાદીએ બેઠા.૧૮૪૬: જમ્મુ અને કાશ્મીર બન્ને એક રાજ્ય બન્યા. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની અને મહારાજા ગુલાબસિંહ વચ્ચે અમૃતસર સંધિ થઈ.૧૮૫૭: સ્વતંત્રતાની પહેલી લડાઈ… મહારાજા ગુલાબસિંહનું મરણ.૧૯૪૭: ભારત વિભાજન સાથે ભારત અને પાકિસ્તાન એમ બે ભાગમાં સ્વતંત્ર થયું.રર-૧૦-૪૭: જમ્મુ-કાશ્મીર પર પાકિસ્તાને કબાલીયો વડે આક્રમણ કર્યું અને ૧/૩ ભાગ કબજે કર્યો.૨૬-૧૦-૪૭: મહારાજા હરિસિંહ ભારત જોડાણ પત્ર પર સહી કરી… જમ્મુ-કાશ્મીરનું ભારતમાં જોડાણ.૩9-૧૦-૪૭: શેખ અબ્દુલ્લા આપાત પશાસક નીમાયા.૧૭-૧૧-૪૭: પ્રજા પરિષદ પક્ષની સ્થાપના.

Mother Is Mother

My mother passed away on 06 Oct 2010. I can say I was with my mother till 60 years of my life. Prof. Sandhyaben Bhatt (Bardoli) sent me her article on her mother and asked me to tell her about my mother. But I was reluctant to spell a few words here and there about my mother because I was considering her beyond words. Anytime, I was remembering her and praising mother is always inadequate and much less compared to the mother’s dedication for her offsprings.

લગ્નજીવનની સમસ્યાઓ: કારણો, અસર અને મારા ઉપાયો

છૂટાછેડા (Divorce): છૂટાછેડા એટલે કાનુની રીતે થયેલ લગ્નનો અંત (Divorce is the termination of a legal marriage)
Without marriage, there is no divorce Marriage can be easily done but not divorceMarriage is not decided in heaven; marriage is a result of one’s hurriedly made mistakeLife is more important than marriage. So, if you are convinced about the failure of a marriage, end the marriage, but not the life. કારણો
Financial Crisis: નાણાં કમાવાની અશક્તિ ને કારણે નાણાનો અભાવDomestic Violence: ઘરેલુ ઝગડાઓ અને મારામારી. પતિ કે પત્ની દ્વારા અપમાનજનક વર્તનDenied (refusal) of a Sexual Relationship: શરીર સંબંધ ની મનાઈ અથવા વિરોધLack of Mutual Respect: પરસ્પર માન-સન્માનનો અભાવLack of Love: પરસ્પર પ્રેમExtramarital Relationship: લગ્ન બહારનો શરીર સંબંધઆ પરંપરાગત કારણો સિવાયના હાલનાં કારણો
ભણેલી, કમાતી અને આર્થિક રીતે સ્વાવલંબી સ્ત્રી (Feminism and Women Empowerment): લગ્ન જીવનનાં પાયામાં રહેલાં Adjustment and Compromise ભુલીને સાધારણ નાની-નાની તકલીફો પણ અસહ્ય બતાવીને લગ્નજીવનનો અંત લાવવા તૈયાર થઈ જા…

Karmic Theory (Law Of Karma)

“Facing Challenges and Creating Destiny” by BK Shivani, Gurgaon
National Conference on Mind-Body-Medicine, Mount Abu.
August 6-10, 2010
What is Karma?

Karma is work or energy going out in the form of 1. Thought, 2. Word and/or 3. Action. Resultant return of energy is in the same amount known as Bhagya (Destiny). The role of God is to ask you to do Karma and to help you to do RIGHT karma. Then whatever good/bad karma you do, the result is accordingly and entirely your responsibility. Because the result is Destiny (Bhagya). So don’t blame anyone else or God for anything bad. Do not try to blame someone responsible for your own deed and its result.

Jainism: Simplified

I am introducing here world spread religion having 5.5 million followers, mainly in India and abroad like USA, UK, Canada, East Africa and many other countries in one of the six greatest religions. Word "Jain" is derived from "Jina" meaning conqueror. "Arihant" is one who has destroyed his inner enemies like anger, greed, passion and ego.